Tygodnik Rodzin Katolickich „Źródło”
ul. Kazimierza Wielkiego 18/3
30-074 Kraków

Sekretariat: 12 423-22-57
Redakcja: 12 421-75-49
Prenumerata: 12 422-74-18

Biskupi w obronie studentów

„Dziady” Adama Mickiewicza

W stycz­niu 1968 roku wła­dze pod­ję­ły decy­zję o zdję­ciu z afi­sza  wysta­wia­nych w Teatrze Naro­do­wym w War­sza­wie „Dzia­dów” Ada­ma Mic­kie­wi­cza. Dopro­wa­dzi­ło to do pro­te­stów, a ostat­nie­mu przed­sta­wie­niu dra­ma­tu towa­rzy­szy­ła demon­stra­cja, któ­rej uczest­ni­cy zosta­li roz­pę­dze­ni przez mili­cję. Wyda­rze­nia te sta­ły się ele­men­tem wal­ki o wła­dzę w kie­row­nic­twie PZPR. Wystą­pie­nia stu­den­tów pró­bo­wa­li wyko­rzy­stać dzia­ła­cze par­tyj­ni, sku­pie­ni wokół Mie­czy­sła­wa Mocza­ra, do oba­le­nia Gomuł­ki.

8 mar­ca 1968 roku na dzie­dziń­cu Uni­wer­sy­te­tu War­szaw­skie­go odbył się wiec w obro­nie rele­go­wa­nych z uczel­ni Ada­ma Mich­ni­ka i Hen­ry­ka Szlaj­fe­ra. Został on bru­tal­nie roz­pę­dzo­ny przez mili­cję i uzbro­jo­ne w pał­ki oddzia­ły „akty­wu robot­ni­cze­go”. W następ­nych dniach we wszyst­kich więk­szych ośrod­kach aka­de­mic­kich stu­den­ci, soli­da­ry­zu­ją­cy się ze swy­mi kole­ga­mi ze sto­li­cy, zor­ga­ni­zo­wa­li mani­fe­sta­cje. W 11 mia­stach doszło do starć z mili­cją (m.in. Kra­ko­wie, Łodzi, Wro­cła­wiu, Gli­wi­cach, Lubli­nie, Pozna­niu, Gdań­sku); mani­fe­sto­wa­ła rów­nież mło­dzież szkół śred­nich – inter­wen­cje mili­cji mia­ły miej­sce m.in. w Legni­cy, Rado­miu, Tar­no­wie, Biel­sku-Bia­łej. Na wie­lu uczel­niach roz­po­czę­ły się straj­ki. W obro­nie bitej mło­dzie­ży wystą­pi­li inte­lek­tu­ali­ści i Epi­sko­pat Pol­ski. Posło­wie klu­bu posel­skie­go „Znak” zło­ży­li inter­pe­la­cję w sej­mie, co wywo­ła­ło histe­rycz­ną reak­cję władz.

Już 10 mar­ca pod­czas kaza­nia w war­szaw­skim koście­le św. Augu­sty­na Pry­mas Wyszyń­ski stwier­dził, że „ci, któ­rzy znie­wa­ża­ją i biją, znie­wa­ża­ją sie­bie samych”. Tydzień póź­niej ponow­nie modlił się za „mło­dzież cier­pią­cą w szpi­ta­lach i wię­zie­niach”. Z kolei 21 mar­ca z ambon w mia­stach aka­de­mic­kich odczy­ta­no „Sło­wo Epi­sko­pa­tu Pol­ski o bole­snych wyda­rze­niach”. Bisku­pi pod­kre­śla­li w nim nie­sku­tecz­ność roz­wią­zy­wa­nia napięć spo­łecz­nych przez „bru­tal­ne uży­cie siły, któ­ra zamiast słu­żyć utrzy­ma­niu poko­ju, roz­ją­trza tyl­ko bole­sne rany”. Tego same­go dnia bisku­pi wysto­so­wa­li, sfor­mu­ło­wa­ny w ostrym tonie, list do pre­mie­ra Cyran­kie­wi­cza: „Od daw­na już poważ­ne zastrze­że­nia budzą w spo­łe­czeń­stwie meto­dy, sto­so­wa­ne przez wła­dze bez­pie­czeń­stwa zarów­no w zaj­ściach aka­de­mic­kich, jak – uprzed­nio – w okre­sie uro­czy­sto­ści mile­nij­nych (Poznań, War­sza­wa, Sosno­wiec) czy w akcjach prze­ciw­ko Kościo­ło­wi (War­sza­wa, ul. Dic­ken­sa, Woł­ko­wy­ja i in.). Pał­ka gumo­wa nigdy nie jest argu­men­tem dla wol­ne­go spo­łe­czeń­stwa, budzi naj­gor­sze sko­ja­rze­nia i mobi­li­zu­je opi­nię prze­ciw­ko usta­lo­ne­mu porząd­ko­wi. (…) W tro­sce o spo­kój, jed­ność i bra­ter­stwo Naro­du (…) postu­lu­je­my: 1. Uwol­nić mło­dzież zatrzy­ma­ną w wię­zie­niach i aresz­tach. 2 Powścią­gnąć dra­stycz­ność sto­so­wa­nych metod kara­nia i śledz­twa, o czym prze­ni­ka­ją wia­do­mo­ści do spo­łe­czeń­stwa. 3. Wpły­nąć na pra­sę, by infor­mo­wa­ła opi­nię publicz­ną zgod­nie z rze­czy­wi­sto­ścią lub przy­naj­mniej by ten­den­cyj­ny­mi naświe­tla­nia­mi nie draż­ni­ła mło­dzie­ży i spo­łe­czeń­stwa. 4. Wpły­nąć sku­tecz­nie na wła­dze bez­pie­czeń­stwa, by nie sto­so­wa­ły ana­chro­nicz­nych środ­ków repre­sji, tak bar­dzo skom­pro­mi­to­wa­nych we wspo­mnie­niach nasze­go Naro­du”.

Reak­cją władz była zma­so­wa­na kam­pa­nia pro­pa­gan­do­wa, suge­ru­ją­ca iż inspi­ra­to­ra­mi zajść byli stu­den­ci pocho­dze­nia żydow­skie­go, dzie­ci wpły­wo­wych dzia­ła­czy par­tyj­nych. W całym kra­ju orga­ni­zo­wa­no wie­ce popar­cia dla I sekre­ta­rza PZPR, Wła­dy­sła­wa Gomuł­ki – tow. Wie­sła­wa, na któ­rych potę­pia­no „syjo­ni­stów i pro­wo­dy­rów”. Stu­denc­kie pro­te­sty zosta­ły stłu­mio­ne. Ostat­ni wiec odbył się w War­sza­wie, 28 mar­ca 1968 roku. Przy­ję­to na nim „Dekla­ra­cję Ruchu Stu­denc­kie­go”, będą­cą roz­wi­nię­ciem i pod­su­mo­wa­niem zgła­sza­nych wcze­śniej postu­la­tów. Wie­lu uczest­ni­ków demon­stra­cji zosta­ło rele­go­wa­nych z uczel­ni, ska­za­nych i aresz­to­wa­nych. Dla mło­dzie­ży aka­de­mic­kiej marzec 1968 roku był bole­sną lek­cją, jaką otrzy­ma­li od rzą­dzą­cych, a dla czę­ści inte­li­gen­cji koń­cem złu­dzeń wobec komu­nizm.

J. Polo­nus