Tygodnik Rodzin Katolickich „Źródło”
ul. Kazimierza Wielkiego 18/3
30-074 Kraków

Sekretariat: 12 423-22-57
Redakcja: 12 421-75-49
Prenumerata: 12 422-74-18

Sacrum w sztuce

Sapieżyńskie skarby

Ród Sapie­hów her­bu Lis nale­żał do naj­zna­ko­mit­szych rodzin magnac­kich w daw­nej Rze­czy­po­spo­li­tej Oboj­ga Naro­dów. Jego udo­ku­men­to­wa­ne począt­ki się­ga­ją poło­wy XV wie­ku. W XVIIXVIII stu­le­ciu człon­ko­wie rodu Sapie­hów spra­wo­wa­li naj­wyż­sze urzę­dy w Ojczyź­nie, a posia­dło­ści rodzin­ne były sze­ro­ko roz­sia­ne na tere­nie dzi­siej­szej Litwy i Bia­ło­ru­si. Wyso­ki sta­tus spo­łecz­ny, mate­rial­ny i kul­tu­ro­wy Sapie­hów w XIXXX wie­ku został dra­stycz­nie, nie­mal doszczęt­nie znisz­czo­ny wraz z wybu­chem II woj­ny świa­to­wej.
[nggal­le­ry id=8]
Histo­rycz­ne dzie­dzic­two ksią­żąt Sapie­hów w ostat­nich poko­le­niach linii kodeń­skiej zosta­ło zgro­ma­dzo­ne w głów­nej sie­dzi­bie rodu, w zam­ku w Kra­si­czy­nie. Ducho­we i reli­gij­ne związ­ki rodzi­ny z Kościo­łem odci­snę­ły swe pięt­no zwłasz­cza w świą­ty­niach Kod­nia i Wil­na. Z dzie­ja­mi rodu zwią­za­ne są dwa łaska­mi sły­ną­ce wize­run­ki. Obraz Mat­ki Bożej Gre­go­riań­skiej, zw. Kodeń­ską – według legen­dy wykra­dzio­ny w 1630 r. przez Miko­ła­ja Sapie­hę z Waty­ka­nu – odbie­ra po dziś dzień cześć wraz z przed­sta­wie­niem Mat­ki Bożej Świę­to­mi­chal­skiej, zw. Sapie­żyń­ską. Ten maryj­ny wize­ru­nek ze św. Fran­cisz­kiem i św. Ber­nar­dy­nem ze Sie­ny – wpi­sa­ny w dona­cje księ­cia Lwa Bazy­le­go Sapie­hy z linii różań­skiej – znaj­du­je się dziś w Kate­drze wileń­skiej.
Obec­na wysta­wa wawel­ska poprzez obra­zy, mili­ta­ria, wyjąt­ko­wej uro­dy tka­ni­ny – w tym pasy kon­tu­szo­we czy gobe­li­ny – wspa­nia­łe wyro­by rze­mio­sła arty­stycz­ne­go, reli­gij­ne pre­cjo­za, a tak­że zbio­ry biblio­tecz­ne i rodo­we pamiąt­ki, uka­zu­je namiast­kę peł­ne­go splen­do­ru i świet­no­ści dwo­ru sapie­żyń­skie­go, dając wyobra­że­nie o mece­na­cie, a tak­że pasjach kolek­cjo­ner­skich jego wie­lu przed­sta­wi­cie­li.
War­to zwró­cić uwa­gę zwłasz­cza na swo­istą gene­alo­gię rodu. Z ini­cja­ty­wy kanc­le­rza wiel­kie­go litew­skie­go Jana Fry­de­ry­ka Sapie­hy, powsta­ła bowiem uni­ka­to­wa – jedy­na w swo­im rodza­ju gale­ria przod­ków, obej­mu­ją­ca 72 por­tre­ty dzie­wię­ciu poko­leń rodu, któ­rą w 1709 r. umiesz­czo­no w jed­nej z kaplic kościo­ła pw. św. Anny w Kod­niu. Z wiel­kich kolek­cji rodo­wych oca­la­ła jedy­nie nie­wiel­ka część. Ta rów­nież nara­żo­na była na cał­ko­wi­tą zagła­dę. Po wybu­chu II woj­ny świa­to­wej, zbio­ry kra­si­czyń­skie zosta­ły za zgo­dą księ­cia arcy­bi­sku­pa Metro­po­li­ty Kra­kow­skie­go Ada­ma Ste­fa­na Sapie­hy zło­żo­ne w piw­ni­cach Pała­cu Bisku­pie­go. Po jego śmier­ci, w 1952 r. kolek­cja sapie­żyń­ska była zare­kwi­ro­wa­na przez Urząd Bez­pie­czeń­stwa i następ­nie roz­dy­spo­no­wa­na pomię­dzy Pań­stwo­we Zbio­ry Sztu­ki na Wawe­lu i inne muzea w Pol­sce.
Pre­zen­to­wa­na iko­no­gra­fia pocho­dzi z kata­lo­gu wysta­wy Sapie­ho­wie. Kolek­cjo­ne­rzy i mece­na­si, Kra­ków 2011, czyn­nej w Zam­ku Kró­lew­skim na Wawe­lu do 31 grud­nia br.

Boże­na Weber