Tygodnik Rodzin Katolickich „Źródło”
ul. Kazimierza Wielkiego 18/3
30-074 Kraków

Sekretariat: 12 423-22-57
Redakcja: 12 421-75-49
Prenumerata: 12 422-74-18

Ksiądz Jan Długosz (1415–1480)

Wychowawca pokoleń Polaków

Prze­po­wia­dam, że to dzie­ło może posłu­żyć kró­lom, ksią­żę­tom i innym (…) za przy­kład i zwier­cia­dło, któ­re by ich zapa­la­ło do sław­nych czy­nów (…) wszyst­kie­mi więc siła­mi nale­ży dążyć do naucze­nia się tego wszyst­kie­go z cze­go przy­cho­dzi nam nie­ma­ły poży­tek i dla wyćwi­cze­nia umy­słu i dla wła­ści­we­go rzą­dze­nia pań­stwem” – pisał ks. Jan Dłu­gosz we Wstę­pie do „Rocz­ni­ków czy­li kro­nik sław­ne­go Kró­le­stwa Pol­skie­go”.

Jan Dłu­gosz


Mal. Wale­ry Eljasz-Radzi­kow­ski (Wiki­me­dia Com­mons)

Dzie­ło, nad któ­rym autor pra­co­wał ćwierć wie­ku, nale­ży do naj­więk­szych w XV-wiecz­nej histo­rio­gra­fii euro­pej­skiej. Dłu­gosz opi­sał w nim dzie­je pań­stwa od cza­sów naj­daw­niej­szych po jemu współ­cze­sne, jest to pra­ca głę­bo­ko reli­gij­na i patrio­tycz­na. Przy­szły histo­ryk i kro­ni­karz, wycho­waw­ca kró­lew­skich synów, przy­szedł na świat w zam­ku w Brzeź­ni­cy koło Radom­ska, któ­ry jego ojciec dostał za wzię­cie do nie­wo­li, w bitwie pod Grun­wal­dem, dwóch znacz­nych krzy­ża­ków. Jan miał trzy­na­stu bra­ci i kil­ka sióstr. Wszy­scy chłop­cy nosi­li to samo imię – Jan, któ­re ojciec uznał za szczę­śli­we. Nazwał tak pier­wo­rod­ne­go, ponie­waż dwaj następ­ni o innych imio­nach zmar­li w dzie­cięc­twie; już od czwar­te­go, któ­rym był wła­śnie kro­ni­karz, każ­dy syn otrzy­my­wał imię Jan. Roz­po­czął naukę w wie­ku sze­ściu lat, a jako trzy­na­sto­la­tek był już na Uni­wer­sy­te­cie Kra­kow­skim. Stu­dia prze­rwał jed­nak po trzech latach i w 1431 roku zna­lazł się na służ­bie u bisku­pa kra­kow­skie­go Zbi­gnie­wa Ole­śnic­kie­go. Zawa­ży­ła ona zde­cy­do­wa­nie na życiu oraz posta­wie Dłu­go­sza, któ­ry awan­so­wał na sta­no­wi­sko oso­bi­ste­go sekre­ta­rza bisku­pa i towa­rzy­szył mu do koń­ca. W 1436 roku przy­jął świę­ce­nia kapłań­skie i został kano­ni­kiem kra­kow­skim. Brał czyn­ny udział w wyda­rze­niach poli­tycz­nych. Czę­sto uda­wał się z posel­stwa­mi za gra­ni­cę, m.in. do Rzy­mu, Pra­gi, Budy, Wene­cji, Flo­ren­cji i Wied­nia. Był tak­że z piel­grzym­ką w Jero­zo­li­mie. Towa­rzy­szył w orsza­ku Wła­dy­sła­wo­wi War­neń­czy­ko­wi w cza­sie jego koro­na­cji na kró­la Węgier w 1440 r. To Dłu­gosz przy­wiózł z Rzy­mu kape­lusz kar­dy­nal­ski Zbi­gnie­wo­wi Ole­śnic­kie­mu (1449 r.). Pro­wa­dził spra­wy kapi­tu­ły jako jej kanc­lerz i cały czas gro­ma­dził wszel­kie mate­ria­ły oraz źró­dła do histo­rii kra­ju, do spi­sa­nia któ­rej zachę­cał go biskup. Dłu­gosz zawsze był odda­ny pra­cy dla dobra Ojczy­zny i oby­wa­te­li – i tym celom pod­po­rząd­ko­wy­wał swo­je dzia­ła­nia. Nigdy nie dbał o wła­sne pry­wat­ne inte­re­sy. Był nie­zwy­kle hoj­nym fun­da­to­rem. Zbu­do­wał muro­wa­ne kościo­ły w Cho­tlu, Ode­cho­wie i Szcze­pa­no­wie. Zało­żył klasz­tor kano­ni­ków regu­lar­nych w Kło­buc­ku i spro­wa­dził pau­li­nów na Skał­kę do Kra­ko­wa. Na potrze­by insty­tu­cji kościel­nych posta­wił muro­wa­ne domy w Wiśli­cy, prze­bu­do­wał w San­do­mie­rzu i Kra­ko­wie, zało­żył dwie bur­sy. W 1467 roku został wycho­waw­cą i nauczy­cie­lem synów kró­la Kazi­mie­rza Jagiel­loń­czy­ka. Pod koniec życia nie przy­jął nomi­na­cji na arcy­bi­skup­stwo pra­skie, a wybra­ny arcy­bi­sku­pem lwow­skim nie zdą­żył objąć god­no­ści, gdyż zmarł w 1480 roku. Dłu­gosz pozo­sta­wił po sobie nie­zwy­kle cen­ną spu­ści­znę. Poza „Rocz­ni­ka­mi…” spi­sał m.in. kata­lo­gi bisku­pów, żywo­ty świę­tych (Sta­ni­sła­wa, Kin­gi), opi­sał krzy­żac­kie cho­rą­gwie zdo­by­te pod Grun­wal­dem, opra­co­wał her­barz pol­skich rodów rycer­skich („Zna­ki i klej­no­ty Kró­le­stwa Pol­skie­go”).