Tygodnik Rodzin Katolickich „Źródło”
ul. Kazimierza Wielkiego 18/3
30-074 Kraków

Sekretariat: 12 423-22-57
Redakcja: 12 421-75-49
Prenumerata: 12 422-74-18

Wieczernik – miejsce narodzenia Kościoła

Ogniste niebo nad Syjonem przy zachodzie słońca

Wie­czer­nik na Syjo­nie III w Jero­zo­li­mie nazwa­ny jest tak­że „Salą na górze”. Św. Cyryl Jero­zo­lim­ski w 348 r. okre­ślił go jako „gór­ny kościół Apo­sto­łów”, ponie­waż było to miej­sce kate­dry św. Jaku­ba, pierw­sze­go bisku­pa Jero­zo­li­my. W V w. poja­wi­ła się nazwa „Syjon, mat­ka wszyst­kich kościo­łów” praw­do­po­dob­nie w nawią­za­niu do Psal­mu 87,5, któ­ry w sta­ro­żyt­nym prze­kła­dzie Sep­tu­agin­ty brzmi „O Syjo­nie każ­dy powie «Mat­ko!»”.

Tu wszyst­ko się zaczę­ło

Jest to miej­sce naro­dze­nia Kościo­ła. Upa­mięt­nia usta­no­wie­nie Eucha­ry­stii i kapłań­stwa. Opis Ostat­niej Wie­cze­rzy utrwa­lo­no w Mk 14,17–25; Mt 26,20–30; Łk 22,14–23; J 13,18.26. Sala upa­mięt­nia tak­że miej­sce, w któ­rej Jezus umył uczniom nogi (J 13,1–15), obja­wił się im po Zmar­twych­wsta­niu (J 20,19–29), oraz zesłał Ducha Świę­te­go (Dz 2,1–13; J 20,19–23). Tu św. Piotr Apo­stoł w dniu Pięć­dzie­siąt­ni­cy wygło­sił kaza­nie, dzię­ki cze­mu uwie­rzy­ło 3000 Żydów (Dz 2,14–41). Jaka jest histo­ria tego miej­sca?

Oca­le­nie Syjo­nu

Epi­fa­niusz z Sala­mi­ny (IV w.) napi­sał, że kie­dy cesarz Hadrian odwie­dził Jero­zo­li­mę w 138 r., zna­lazł Syjon cał­ko­wi­cie zrów­na­ny z zie­mią, z wyjąt­kiem kil­ku domów, w tym małe­go budyn­ku sakral­ne­go Wie­czer­ni­ka. Powo­dem oca­le­nia Syjo­nu było zaję­cie tere­nu przez lata przez obóz dzie­sią­te­go legio­nu (Legio X Fre­ten­sis), któ­ry wybu­rzał sta­rą Jero­zo­li­mę, a wzno­sił Aelia Capi­to­li­na.

Wie­czer­nik – kościół czy syna­go­ga?

Może zasta­na­wiać, dla­cze­go ano­ni­mo­wy piel­grzym z Bor­de­aux (333 r.) wspo­mi­na w tym miej­scu o syna­go­dze, a nie o koście­le. Wyja­śnie­niem jest fakt, że w pierw­szych wie­kach „syna­go­ga­mi” nazy­wa­no tak­że kościo­ły jude­ochrze­ści­jan. Przed aktem tole­ran­cyj­nym dla chrze­ści­jań­stwa nazwa celo­wo nie była zbyt jasna. Bar­gil Pixner w wyko­pa­li­skach pro­wa­dzo­nych w XX wie­ku potwier­dził ist­nie­nie w tym miej­scu w II wie­ku po Chr. budow­li o ele­men­tach cha­rak­te­ry­stycz­nych dla syna­go­gi.

Rela­cja Euze­biu­sza z Ceza­rei (264–340), współ­cze­sne­go piel­grzy­mo­wi z Bor­de­aux, wska­zu­je, że funk­cjo­no­wał tu prze­ro­bio­ny z syna­go­gi kościół Apo­sto­łów, w któ­rym pod prze­wod­nic­twem bisku­pa Szy­mo­na gro­ma­dzi­ła się wspól­no­ta jude­ochrze­ści­jan. Euze­biusz wymie­nia 14 bisku­pów (któ­rych nazy­wa „bisku­pa­mi obrze­za­nia”) od począt­ku do Hadria­na.

Potwier­dze­niem jest mozai­ka z V w. w absy­dzie bazy­li­ki św. Puden­cja­ny w Rzy­mie, gdzie na dru­gim pla­nie za Chry­stu­sem moż­na zoba­czyć przed­sta­wie­nie Syjo­nu w Jero­zo­li­mie, z Wie­czer­ni­kiem w for­mie syna­go­gi.

Kościół Hagia Sion

W 335 roku z cesar­skie­go pole­ce­nia na miej­scu wcze­śniej­sze­go domu modlitw zbu­do­wa­no bazy­li­kę. W 348 roku o „gór­nym koście­le Apo­sto­łów” wspo­mi­nał św. Cyryl Jero­zo­lim­ski. Ege­ria, któ­ra podró­żo­wa­ła po Pale­sty­nie w 381 lub 384 roku, mówi o róż­nych litur­giach na Górze Syjon: kościół był więc już obec­ny. Ege­ria potwier­dzi­ła w swo­ich pamięt­ni­kach, że w tym miej­scu odby­wa­ły się uro­czy­sto­ści w II Nie­dzie­lę Wiel­ka­noc­ną i w dniu Pięć­dzie­siąt­ni­cy. Obie uro­czy­sto­ści zwią­za­ne były z Zesła­niem Ducha Świę­te­go (Dz 2,1–13; J 20,19–23).

Pomi­mo najaz­du i znisz­czeń, przy­nie­sio­nych przez Per­sów w 614 roku, Hagia Sion prze­trwał i został roz­bu­do­wa­ny, posze­rza­jąc się o kolej­ne biblij­ne pamiąt­ki. W 670 roku piel­grzy­mu­ją­cy do Zie­mi Świę­tej biskup Arkulf wyko­nał szkic kościo­ła Świę­te­go Syjo­nu. Nowy, olbrzy­mi kościół obej­mo­wał: miej­sce, gdzie król Dawid miał swój pałac, Ostat­nią Wie­cze­rzę, Zesła­nie Ducha Świę­te­go, miej­sce Zaśnię­cia NMP oraz kolum­nę, przy któ­rej Chry­stus był biczo­wa­ny. Bazy­li­kę zbu­rzy­li muzuł­ma­nie w 966 roku.

Krzy­żow­cy wznie­śli na jej ruinach w XII w. olbrzy­mi (70 x 34 m) trój­na­wo­wy kościół pw. NMP z Góry Syjon. Po ode­bra­niu przez muzuł­ma­nów, Sala­dyn prze­ka­zał kościół chrze­ści­ja­nom syryj­skim, ci jed­nak nie mie­li wystar­cza­ją­cych fun­du­szy na remon­ty. Suł­tan Damasz­ku nie­mal zupeł­nie znisz­czył świą­ty­nię w 1219 roku.

Fran­cisz­ka­nie w Wie­czer­ni­ku

W 1333 roku fran­cisz­ka­nie wyku­pi­li pra­wo do pozo­sta­ło­ści Wie­czer­ni­ka na górze Syjon i zało­ży­li tam swo­ją sie­dzi­bę. Zbu­do­wa­li klasz­tor, któ­re­go kształt zacho­wał się do cza­sów współ­cze­snych.

Na stro­nie inter­ne­to­wej zamiesz­czo­ne są wyłącz­nie frag­men­ty wybra­nych arty­ku­łów, po resz­tę zapra­sza­my do lek­tu­ry papie­ro­wej wer­sji nasze­go Tygo­dni­ka.

Ks. Tomasz Kosza­rek